[ Thúc đẩy say mê toán học với "tiểu thuyết toán hiệp" ] Phóng viên Vietnam+ đã có cuộc đàm đạo với giáo sư Ngô Bảo Châu về dự án sách mà giáo sư đang thực hành
Thời khắc đó có thể là khi tôi về hưu chăng (cười)! - Trân trọng cảm ơn giáo sư! P. Tôi nghĩ rằng, việc đọc sách (đặc biệt là sách văn học), tâm trí ta sẽ được thỏa mãn một phần khát vọng này của mình. Tất nhiên, chúng ta không chấp thuận sự cẩu thả trong quá trình biên dịch, làm sách nhưng tôi mong bạn đọc hãy có thái độ bao dung hơn đối với các dịch giả. Những nghĩ suy, trằn trọc của mình được bộc lộ một cách thấu suốt qua giọng văn khôi hài những cũng khôn cùng sâu sắc của tiểu thuyết gia người Đức này.
Mai (Vietnam+). Khi đó, với tôi, mọi thứ đều hết sức bỡ ngỡ. Việc tinh hoàn hảo là điều chẳng thể. Giáo sư có e ngại rằng, nên mà sách sẽ khó tiếp cận được với bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc trẻ? GS Ngô Bảo Châu: Đúng là những sách mà chúng tôi đã giới thiệu đều tương đối khó đọc.
- Một trong những bài học, trải nghiệm đó là gì, thưa giáo sư? GS Ngô Bảo Châu: Tôi hiểu hơn về những khó khăn, áp lực của người làm sách, đặc biệt là của các dịch giả.
Ví dụ, khi giới thiệu cuốn sách “Alain nói về hạnh phúc,” tôi muốn mọi người cùng ngẫm ngợi về thái độ của mỗi người đối với hạnh phúc và bất hạnh, cùng phân tích tại sao người ta không biết hạnh phúc với hạnh phúc ngày nay của chính mình và thường tự làm cho sự xấu số nhân lên nhiều lần. Do công việc biên tập, tôi phải đọc lại nhiều cuốn sách và đối chiếu nhiều bản dịch.
Thực tế, những người trong nhóm chủ biên không thể bao quát được hết các đầu sách có giá trị. Tác phẩm là một trong những tượng đài của văn chương thế kỷ 20 đã được cả thế giới công nhận. Thế nhưng, chủ tâm của tôi khi chọn sách để giới thiệu là chọn những tác phẩm có phần “gai góc,” để khuyến khích mọi người vừa đọc vừa ngẫm nghĩ. Cứ lần nào mở cuốn sách ra là tôi không đóng lại được nữa, bị cuốn đi một cách liên miên.
"Hãy bao dung với dịch giả" - thời kì gần đây, công chúng nhắc tới giáo sư không chỉ với nhân cách là một nhà toán học mà còn với vai trò của một người giới thiệu sách. Thế nhưng, thực tại, chúng ta không thể làm được như vậy. Hiện, chúng tôi vẫn hợp nhất quan điểm giữ cấu trúc tủ sách gồm: 80% số lượng ấn phẩm là các sách có khả năng tiếp cận đông đảo bạn đọc và 20% còn lại là sách chuyên ngành, nhằm khơi gợi tình ái và niềm đam mê khám phá khoa học với người đọc.
Tôi yêu thích “Núi thần” không phải vì nó đoạt giải Nobel [“Núi thần” được trao giải Nobel Văn học năm 1929-PV] một câu chuyện cuộc sống gì quá đặc biệt trong đó.
Từ đó, tôi thấy rằng: Trên thực tiễn, các dịch giả nước ngoài cũng dịch sai khá nhiều khi tiến hành chuyển ngữ những cuốn sách. Tôi đã đọc đi đọc lại tới vài lần mà không hề thấy chán. ” Câu nói này có ý nghĩa gì, thưa giáo sư? GS Ngô Bảo Châu: Đối với tôi, đây là một trong những ý nghĩa của việc đọc sách.
- Liệu có khi nào giáo sư chuyển hẳn sang lĩnh vực dịch và giới thiệu sách? GS Ngô Bảo Châu: Tôi cũng hy vọng đến một thời khắc nào đó, tôi sẽ tập kết được vào việc dịch và giới thiệu sách bởi, đích thực đó là một công việc rất thích thú.
Tôi vẫn luôn tâm niệm rằng, chân lý đích thực thì phải được thử thách qua những khó khăn. Con người luôn có khát vọng được trải nghiệm của người khác nhiều hơn, được sống nhiều thế cục hơn. - Vậy, cuốn sách văn học nào đã để lại ấn tượng sâu sắc nhất với giáo sư? GS Ngô Bảo Châu: Đó chính là tiểu thuyết “Núi thần” của nhà văn người Đức Thomas Mann.
Muốn tầm những giá trị thực thụ thì chúng ta phải nặng nhọc bỏ công sức, tâm khảm. Tôi vốn không tin vào những gì lồ lộ, hiển nhiên.
Hơn nữa, để có thể giới thiệu đến bạn đọc một tập sách thì chúng tôi phải đầu tư khá nhiều thời kì đọc, tìm hiểu, giám định… vì thế, để cho tủ sách được phong phú và miêu tả đúng ý nghĩa khai sáng của nó, chúng tôi luôn muốn được lắng tai những ý kiến đóng góp và sự gợi ý về những cuốn sách giá trị của tuốt tuột bạn đọc. Cụ thể, công việc chính của tôi là chọn lọc những đầu sách hay, giới thiệu đến ban biên tập của Nhà xuất bản Trẻ.
Đến giờ, tôi đã hiểu và cũng tự rút ra được cho mình nhiều bài học, trải nghiệm hích. Giáo sư có thể chia sẻ thêm về công việc “ngoài toán học” của mình? GS Ngô Bảo Châu: Khoảng hai năm trở lại đây, tôi và nhà văn Phan Việt có tham dự vào nhóm chủ biên dự án “Tủ sách Cánh cửa mở rộng” (phối hợp cùng Nhà xuất bản Trẻ); nhằm giới thiệu những đầu sách có giá trị của thế giới và trong nước đến với bạn đọc Việt Nam, đặc biệt là độc giả trẻ.
Với riêng tôi, một cuốn sách hay trước hết phải xuất hành từ trải nghiệm của người viết. Tôi phải tự khám phá phong cách sống của con người châu Âu. Thực ra, từ nhỏ, tôi rất yêu sách và luôn tò mò muốn biết quá trình làm ra những cuốn sách như thế nào.
Đừng nghĩ rằng, cứ là sách khoa học thì viết khô mới đảm bảo độ chính xác. Sau đó, họ sẽ thực hành các khâu như mua bản quyền tác phẩm, chọn lọc dịch giả, giám định lại bản dịch, phát hành… Cũng có những cuốn, tôi trực tiếp viết lời giới thiệu. Giáo sư Ngô Bảo Châu (Ảnh: PV/Vietnam+) Thế nhưng, những ấn phẩm mà nhà toán học này giới thiệu đến độc giả Việt Nam lại không hề… dễ đọc.
Cửa mới mở về phương Tây! - Ở trang bìa thứ tư của mỗi cuốn sách thuộc dự án “Tủ sách cánh cửa mở rộng” đều có in một câu nói của giáo sư: “Trang sách chính là cửa sổ mở sang những cuộc đời khác, những thế giới khác; và cũng là chỗ để ánh sáng quạ rọi vào thế cục mình.
Chuyện đơn giản là, năm 18 tuổi, tôi sang Pháp du học. # Được bằng lời. Ngay cả với sách khoa học, tôi nghĩ cũng nên có một câu chuyện, một giọng văn ở trong đó, để suýt người đọc. Tuy nhiên, có những vấn đề dù đã vậy tìm hiểu nhưng tôi cũng chẳng thể nào hiểu được cặn kẽ và có những suy nghĩ, xúc cảm không thể trình diễn.
- Một cuốn sách hay trong quan niệm của giáo sư là một cuốn sách như thế nào? GS Ngô Bảo Châu: Mỗi người có quan niệm riêng của mình về sách hay. Có như vậy thì sau khi gấp trang sách lại, chúng ta mới trân trọng những giá trị của nó. Cho đến một hôm, tôi tìm thấy sự đồng cảm trong cuốn sách của Thomas Mann.
Điều này khiến tôi cảm thấy vô cùng thú nhận! - Thưa giáo sư, mặc dầu tủ sách có tên là “Cánh cửa mở rộng” nhưng có vẻ như, “cánh cửa” mới chỉ “mở” về phương Tây bởi nó hoàn toàn vắng bóng những tác phẩm của các tác giả phương Đông? GS Ngô Bảo Châu: Đúng vậy! Đây là một tội của tủ sách cần được khắc phục.
Các bản dịch trước đây và cả những bản dịch ngày nay (với sự tương trợ tối đa của máy tính cũng như các thiết bị điện tử, từ điển) đều không tránh khỏi những sai sót.
- Những đầu sách mà nhóm chủ biên “Tủ sách Cánh cửa mở rộng” đã giới thiệu (dù thuộc lĩnh vực nào từ văn chương, khoa học tầng lớp đến khoa học tự nhiên…) đều tương đối “khó đọc” bởi nội dung khá nặng.
