Kể ra, là người ngoài cuộc, cũng khó để chúng ta cân đo được chuẩn một sự việc phức tạp và tế nhị như vậy
Ông này cũng là một nhà văn. Chân dung nữ danh ca Polina Viardo thời trẻ. Năm 2010, nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất của Polina, nhà nghiên cứu âm nhạc Patrick Barbier đã cho xuất bản tại Paris một cuốn sách, trong đó ông phân tích: Nếu thật có chuyện Turgenev quan hệ với Polina theo kiểu người thương nhân ngãi, với những pha "giường chiếu" như ta vẫn thường thấy trong tầng lớp thì chắc chắn tình bạn giữa ông và vợ chồng Polina không thể kéo dài tới 40 năm và liền tù tù, liên tiếp, bền chặt đến như vậy.
Kể từ đó, vợ chồng Polina đi đâu, ông theo đấy, hết từ Nga về Pháp, sang Đức, rồi lại về Pháp. Thì chính Turgenev chẳng đã bộc lộ điều này trong những dòng nhắn gửi nữ danh ca Pháp đó thôi: "Được gặp Em trên bước đường đời là diễm phúc lớn nhất của cả đời tôi. Đây được xem là một trong những mối tình đẹp nhất thế kỷ XIX. Turgenev từng có lần tiết lộ, rằng giữa ông và Polina gắn bó với nhau bằng một mối quan hệ độc đáo mà chắc chắn không ai có thể hiểu và giảng nghĩa nổi.
Mà cũng không chỉ riêng mình Turgenev đem lòng si người đàn bà đó. Peterburg 8 ngày sau đó. Thậm chí, ở khía cạnh này, những ấn tượng về ông nhiều khi "nặng nề" đến độ, ngay cả người bạn thân của ông là Lev Tolstoy khi biết ông ve vãn em gái mình, cũng đã phải nhìn ông bằng con mắt… cảnh giác. Nó mất đi nét thô tháp mà ai đó từng thấy, thay vào đó là một vẻ đẹp tinh khiết, thánh thiện.
Tình chung thủy và lòng hàm ân vô biên bến chỉ mất đi khi nào tôi xuôi tay nhắm mắt nhắm mũi". Hiểu rằng đằng sau Polina là một sự nghiệp vinh hiển và một gia đình hạnh phúc, dường như Turgenev không đòi hỏi mối quan hệ giữa ông và Polina tiến xa hơn mà hài lòng với vai trò của một kẻ si tình tận tụy tôn thờ một mối tình ảo ảnh.
Có thể nói, mối tình của ông với Polina vô cùng đặc biệt, nó vừa là tình cảm đôi lứa, lại có cái gì đó vượt lên trên tình ái, trở nên tình bạn, một tình bạn đặc biệt tri kỷ.
"Tôi không thể sống nổi nếu xa em… Ngày nào tôi không được ánh mắt em chiếu rọi thì ngày đó là địa ngục" - Turgenev từng viết cho Polina như vậy. Tượng đài văn hào Ivan Turgenev ở Oryol - quê hương ông. Mắt lồi, miệng rộng, lưng hơi gù, cô bị nhà thơ Đức Henrich Haine ví như "một bức tranh vừa xấu xí vừa kỳ cục".
Turgenev làm quen và có thiện cảm với nữ danh ca từ năm 1843, khi cô cùng chồng sang trình diễn ở Peterburg. Trước khi đi vào thế giới khác, ông cố mở mắt và nắm tay người bạn tình (bấy giờ cũng đã cao tuổi): "Em là nữ hoàng của các nữ vương".
Trước khi đi vào thế giới khác, ông cố mở mắt và nắm tay người bạn tình: "Em là nữ vương của các nữ vương". Nói đoạn, ông nghẹn lời, tạ thế. Tại đây, Turgenev đã gắng gượng đọc cho Polina ghi lại thiên hồi ký "Đám cháy trên biển" của mình. Ông nhận thấy ở nữ ca sĩ này có một sức hút kỳ lạ, một sự bí mật đầy quyến rũ. Đầu năm 1883, ông được giải phẫu tại một bệnh viện ở Paris và đến tháng 4 năm đó thì ra viện.
Về nhan sắc, có thể nói một cách sòng phẳng là Polina không phải là người đàn bà "lý tưởng"
Ngày 1/10/1883, thây của Turgenev được đưa từ Paris về nước và an táng tại nghĩa địa Voncovo, St. Như có một phép lạ khiến khuân mặt nữ danh ca thay đổi hẳn. Chỉ biết là, nhờ có Polina, Turgenev đã thấy thế cuộc mình thêm được thăng hoa.
Tuy nhiên, câu chuyện tình kỳ lạ của ông với nữ danh ca Pháp Polina Viardo quả là một trong những thiên tình sử đẹp của thiên hạ. Có nhẽ bởi tính qua, cao cả của "mối tình" đó, bởi vậy Turgenev đã được hưởng sự "ưu đãi" rất đặc biệt, hiếm khi xảy ra trong những trường hợp như vậy: Ông cứ điềm nhiên "yêu" Polina và điềm nhiên được sống như một người bạn chí thiết trong ngôi nhà của vợ chồng nữ ca sĩ.
Năm 1882, ở tuổi 64, qua một trận ốm nặng, Turgenev được các bác sĩ chẩn đoán bị ung thư cột sống. Cũng có người cho rằng, trong mối quan hệ này, tình cảm của Turgenev dành cho Polina sâu nặng hơn là những gì người nữ giới này dành cho ông. Dù rằng năm 24 tuổi, Turgenev đã có con gái đầu lòng (với một nông nô), song cho đến phút chót của thế cuộc, về danh chính ngôn thuận thì ông vẫn chưa một lần hôn thú.
Từ năm 1845 cho đến khi mất (năm 1883), dù rằng đi đi về về nước Nga nhiều lần, song số thời gian Turgenev sống bên vợ chồng Polina không phải ít.
Khi vợ chồng Polina chuyển về Paris, Turgenev cũng chuyển về Paris và yêu cầu vợ chồng nữ danh ca cho thuê lại tầng ba trong căn hộ của họ trên phố Due. Biết thời kì sống của mình cũng chẳng còn được bao lâu, thay vì chuyển về điều dưỡng tại nhà mình, Turgenev đề nghị được đưa đến ở nhà Polina.
Không chỉ ái mộ văn tài của Turgenev mà còn tin tưởng ở tình cảm của vợ dành cho mình nên chừng như không bao giờ ông ngăn cản những cuộc gặp gỡ, chuyện trò giữa vợ và Turgenev. Như vậy, cho đến lúc chết, từ phòng ngủ của mình, tác giả của "Mối ngọn ngành" vẫn có thể nhìn thấy khung cửa sổ nhà Polina. Khi vợ chồng Polina chuyển về sống ở ngoại ô Bougival, Turgenev đã cho xây một vi la cách nhà vợ chồng Polina 50 mét.
Chuyện kể rằng, trong những ngày cuối đời, khi sức khỏe sa sút nghiêm trọng, Turgenev đã vắt gượng đọc thiên hồi ký "Đám cháy trên biển" cho Polina Viardo (nữ danh ca người Pháp) ghi lại. Không phải ai khác mà chính Claude - con gái lớn của Polina - đã đứng ra toan tính việc này.
Tuy nhiên, Turgenev lại không "nhìn ra" như vậy. Hơn nữa, có một thực tại là mối quan hệ giữa Turgenev với vợ chồng ông ta đã đem về cho ông ta những mối lợi: Trong sinh hoạt, nhiều lúc Turgenev đã khoáng đạt chi những khoản tiền lớn cho sinh hoạt của cá nhân ông lẫn cả gia đình Viardo.
Ở đây, thiết tưởng cùng cần phải nói một tẹo về Louis Viardo - chồng của Polina. Thuở trẻ trai, Turgenev yêu nhiều, và lỗi lầm cũng nhiều. Thậm chí, một họa sĩ đương thời còn cho rằng, đó là người phụ nữ "xấu xí kinh khủng". Nói đoạn, ông nghẹn lời, tắt nghỉ. Các nhà nghiên cứu đã "điểm danh" được cả tá nhân vật nổi danh từng có ý tình với Polina, trong đó đa phần là các nhạc sĩ và nhà văn: Chopin, List, Delacroix, Flaubert, Zola… Điều này có duyên do: Không chỉ là một nữ ca sĩ được người đời hâm mộ bởi giọng ca tuyệt đẹp, Polina còn là một người đàn bà giàu trí tuệ, lịch thiệp và duyên dáng.
Đường vợ con của Turgenev xem ra không được hanh thông. Kể từ khi Turgenev nằm xuống tới nay, đã có nhiều bài viết đề cập tới mối tình đẹp và "lạ thường" giữa nhà văn hào Nga và nữ danh ca Pháp. Ngày 3/9/1883, Turgenev lâm chung.
Thậm chí, thời kỳ vợ chồng Polina sống ở Baden - Baden (Đức), Turgenev cũng chuyển tới sống tại đây và cho xây dựng một ngôi biệt thự kề bên biệt thự của vợ chồng họ.
