Đi lại cách rách quá. Cả tháng trời ẽo ẹt như vậy, mà ông chẳng nài nỉ gì.
Vẫn không qua khỏi vì bị lụt não quá nặng. Chí từ chiến trường ra. Ông bà đều bất ngờ, vui.
Thế là mình tìm đến Đồng Xa. Nhiều nhà khoa học tuổi cao, còn minh mẫn như bác vẫn nghiêm túc dự công việc đào tạo lớp trẻ như thế. Ngoài những việc “ăn cơm nhà vác ốc hàng tổng” như thế, thói quen viết từ hồi đương nhiệm bác cũng không bỏ được.
Bữa qua mang quà sang cảm ơn, ông bà cứ chối đây đẩy. Bác luôn coi việc mình làm là bổn phận, là y đức. Tôi nghĩ ngay đến thầy thuốc Chí ở gần nhà, liền hỏi, người như ông ấy làm thay cô có được không? Cô bảo, bác ấy là thầy của thầy cháu, sao không được. Đó là một nữ giới trạc ngoài năm mươi tuổi. Mình lấy trong túi tặng ông một tượng gỗ khá to, tạc con đại bàng dang rộng đôi cánh, bảo: đồng chí tiểu đoàn trưởng xe Trường Sơn ơi, đồng chí là đại bàng không bao giờ chịu gãy cánh đâu! Đã có nhiều cuộc gặp lại đầy tình người xúc động như thế.
Chị kể là, bao lăm năm hỏi thăm ân nhân của mình, hôm rồi ngẫu nhiên vào làm đầu ở một hiệu phố Khương Trung (Thanh Xuân, Hà Nội), đúng lúc người cha của chủ quán là một đại tá quân đội đã về hưu đang ngồi đấy. Tôi đến chơi nhà bác. “Ông N. Cụ kể: - Các vị ạ, tôi chịu ơn ông Chí nhiều quá mà chẳng biết cách nào báo ơn. Chúa luôn ở trong lòng cháu. Đúng lúc tôi được lĩnh khoản tiền do tham gia tiền khởi nghĩa, mới lẳng lặng sang gặp, muốn biếu ông một ít, gọi là món quà ơn cứu mạng.
Bao lăm năm, hỏi thăm mãi, hôm rồi tình cờ cháu mới biết địa chỉ của chú. Các vị bảo thế có khó cho tôi không? Nghe vậy, một ông ngồi bên tôi nghiêng đầu, chỉ vào phía hàm trái của mình còn nhìn rõ vết khâu đang bôi nghệ vàng ươm, nói: - Cách đây mươi ngày. Ai mà tính hết được trong vòng mười năm qua, bác đã có bao lăm cuộc đi chuyện trò sức khỏe; bao lăm lần khám bệnh; đọc đơn thuốc; đọc phim Xquang, phim citi; đáp qua điện thoại cách phòng, chữa một bệnh cụ thể.
Chỉ dẫn nghiên cứu sinh này, chấm luận văn này, viết sách. Trần Mạnh Chí, ông vui vẻ bảo đó là người bạn quen biết và cho chị địa chỉ. Chí đã tiến hành ca mổ trong nhiều giờ. Khi nghe mình giới thiệu: tôi là Chí, đã cấp cứu, mổ cho ông tại Viện 103 đây.
Ngày đó, tàu bay Mỹ ném bom một trận địa pháo ở Xuân Mai, Hà Tây, chị Lộc là cấp dưỡng cho công trường gần đấy, bị mảnh bom vào đầu. Rồi còn xoa tim ngoài lồng ngực. Mới đây, ngành giao thông chuyên chở còn cử người đến gặp, đề nghị bác viết giúp ngành chuyên đề “Cấp cứu những tai nạn liên lạc trên đường xa trạm y tế” để phổ biến rộng cho các đoàn xe trên nhiều tuyến quốc lộ.
Bác nói “làm cho vui”, thâm tâm tôi hiểu đấy hoàn toàn là nghĩa vụ. Chính mắt tôi thấy bác Chí quăng vợt chạy đến, đặt ông nằm ngửa, rồi cúi xuống ghé mồm mình vào mồm ông hà hơi thổi ngạt liên tục.
Tôi bị viêm khớp háng nặng. Bà ngồi bên. Thế là tôi đến nhờ. Bác cũng tri ân với người bệnh. Chính tay bác mổ lại. Chị được đưa cấp cứu đến cơ sở tản cư của Viện 103 đặt tại Cao Mật, Bình Đà (Hà Tây). Bệnh viện bảo may bác được cấp cứu kịp thời, không lệch xương, không nhiễm trùng, vết khâu đẹp. Người gần đây nhất, tấn sĩ Võ Tấn Sơn được bác hướng dẫn lúc đã nghỉ hưu, đang đảm đang trọng trách Hiệu trưởng trường Đại học Y TP.
Chia tay, chị Lộc xúc động nói với bác Chí: - Chú ạ, cháu theo đạo Thiên Chúa.
Cuối năm 1971, BS. Vậy nên, đến lúc có quyền nghỉ ngơi, hưởng sự thư nhàn nhưng bác vẫn không nghỉ, âm thầm làm tiếp những việc có thể làm mà không đòi hỏi một sự đãi ngộ nào. Chúng tôi đang chuyện trò thì có khách đến. Chị Lộc đã đi lại được, song thể trạng vẫn yếu, cần được mổ tiếp.
Đấy có thể gọi là những việc “có tên”. Bệnh viện Việt Xô bắt hàng ngày phải đến tiêm phong bế vào vùng háng. Ông vui vẻ nhận lời ngay. Chú là Chúa của cháu, đã tái sinh cháu lần thứ hai! Khi chị Lộc về rồi, tôi hỏi bác Chí, chắc hẳn thời kì qua có nhiều trường hợp bệnh nhân tìm đến bác sĩ như thế này? Bác gật đầu, còn nói thêm là, từ ngày về nghỉ bác cũng có nhiều dịp thăm lại những người mình đã cứu chữa.
Làm cho vui ấy mà. Bệnh tôi đỡ trông thấy, giờ đi lại ngon lành. Nói chuyện với bác, tôi phát hiện được một điều này nữa: thời gian qua, bác còn thầm lặng làm nhiều việc “không tên” khác. Hồ Chí Minh. Hàng ngày ông mang đồ tiêm sang nhà tôi, quả mũi tiêm êm ái, chóng vánh lắm. Toàn là của những người trong khu hoặc đoàn thể phường, quận nhờ.
Rồi chị xuất viện, sức khỏe dần hồi phục. Gặp lại người quen cũ, bác Trần Mạnh Chí rất vui. Bác Chí đã nhớ ra bệnh nhân này. Song, vẫn chưa thể hiểu hết thực hư lời trần giới phao về “ông lững thững việc đời”.
Bác Trần Mạnh Chí (người thứ ba từ trái sang) sau ngày nghỉ hưu đã đến thăm Trại thương binh nặng Liêm Cần (Hà Nam), gặp lại một thương binh nặng hạng 1/4 từng được bác mổ, điều trị.
Hôm rồi, có một cụ là lão thành cách mệnh ở gần nhà, đến nhập bọn với cánh chúng tôi đang lúc ngồi “buôn”.
Sau đó tôi đi viện. Ông cố định xương, khâu vết thương tại chỗ. Người bệnh tri ân với bác. Ông hỏi về vết sẹo dài trên đầu chị, được nghe kể lại chuyện của hơn bốn mươi năm trước. Chị ngập ngừng hỏi: - Thưa, chú là bác sĩ Trần Mạnh Chí ở Viện Quân y 103? - Đúng rồi - chủ nhà mời khách ngồi, hỏi tiếp - Chị gặp tôi có việc gì? Người phụ nữ rơm rớm nước mắt, liền bước đến nắm chặt tay bác, nghẹn ngào nói: - Thưa chú, cháu tên Lộc, được chú cứu sống hồi năm 1968 do bom ở Xuân nay mai ạ.
Ông nghiêm mặt trả ngay lại tôi gói tiền. Ngay sau đó bác có lệnh đi B. Mình sực nhớ ra: năm ấy chính mình đã lấy mảnh đạn trong cột sống cho ông ấy, một tiểu trưởng đoàn xe bị thương trên đường Trường Sơn.
Và bác kể một chuyện diễn ra gần đây: - Mình xem Đài truyền hình Hà Nội có phóng sự “Hơn cả tình yêu”nói về bà Phạm Thị Tỵ ở Đồng Xa (Từ Liêm, Hà Nội), suốt 40 năm ròng chăm sóc chu đáo chồng là ông Trần Văn Huấn, thương binh nặng, mất 92% sức khỏe, bị vết thương cột sống, liệt nửa người.
Vừa về nghỉ, bác đã sốt sắng cùng mấy đồng nghiệp trong khu tập thể như giáo sư Thực, giáo sư Mễ lập một tổ tham mưu sức khỏe tình nguyện.
Khi nghe tôi “phỏng vấn” điều thắc mắc trên thì bác cười, bảo ngay: - Mình vẫn làm thêm khối việc đấy chứ. Vẫn chưa yên tâm về ca sọ não rất nặng này, trước lúc xuất hành, bác đã căn dặn kỹ đồng nghiệp ở lại chăm nom chị. Hôm đưa tang tôi đi cạnh bác Chí, bà vợ ông N.
Làm ở Văn phòng Chính phủ, sinh hoạt tổ hưu gần nhà bác Chí” - một vị nữa liền góp chuyện - “Buổi chiều đang chơi cầu lông bỗng gục tại chỗ. Ông đang nằm dài trên giường, tóc bạc phơ, tỉnh táo lắm.
Ông đỡ tôi dậy, rồi bảo bà Mai, vợ ông, chạy về nhà lấy bông băng, hộp kim chỉ khâu, dao mổ. Khi nhắc đến tên BS. Ở Học viện Quân y Viện 103, các học sinh do bác trực tiếp hướng dẫn luận văn hồi đương chức, nay đều đã thành chuyên viên đầu ngành, thay bác làm chủ nhiệm bộ môn ngoại tâm thần, như các đại tá, tiến sĩ: Vũ Hùng Liên, Bùi Thọ Lộ, Nguyễn Hùng Minh, Bùi Ngọc Tiến.
Có mấy bữa liền da. Quan hoài đến các điều rất thiết thực trong từng lớp, cuốn “Đề phòng những tai nạn trong cuộc sống hiện đại” của bác được Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành năm 2001, trình diễn. Ông ra hiệu bảo mình ngồi lại gần, cứ xoa xoa bàn tay mình, cười mà khóe mắt có giọt lệ ứa ra. # Ngắn gọn, dễ hiểu cách sơ cứu tại chỗ các tai nạn thường gặp như: sốc chấn thương, chấn thương sọ não, giập não, chấn thương vùng bụng, gãy xương sống, gãy kín xương đòn, cấp cứu chết trôi, tai nạn bị vùi lấp.
Từ những chuyện hạ như vậy, tôi thêm cảm phục bác hàng xóm. Đã hết lời cảm tạ, mà bác ấy vẫn tỏ ra áy náy như thể mình có lỗi. Tôi hiểu: với bác, giúp người, vì người là niềm vui, là hạnh phúc của đời mình! Hà Nội 7/5/2010 Phạm Quang Đẩu. ”. BS. Tôi ra ủy ban lĩnh lương hưu, trên đường về vấp hòn đá ngã vỡ xương quai hàm, nằm quay lơ tưởng chết. Run rủi thế nào đúng lúc vợ chồng ông Chí đi bộ thể dục qua.
Nhưng ông N. Mới lại, cô y tá trẻ khi tiêm cứ lóng ngóng, cô thú thực, vị trí tiêm khó, phải là người nhiều kinh nghiệm mới làm được việc này. Có người tốt đến thế là cùng.
