Trong thời kỳ thiết kế Đề án và chuẩn bị xuất bản tờ báo, từ Sài Gòn ra Hà Nội, tôi đã ăn ngủ và làm việc suốt nhiều sớm hôm tại nhà riêng của anh Kim Quốc Hoa
Hồ Chí Minh chuyển về Hà Nội để bổ dụng chức danh Tổng biên tập thay Thứ trưởng Trịnh Tố Tâm. Vì lẽ đó, Báo cần lao & Xã hội đã có một ngày sinh khôn xiết có ý nghĩa.
Thời kỳ này tôi đang là Phóng viên Báo Quân đội nhân dân. Và ông đã tuyên bố rộng rãi với anh em làm công tác báo chí trong ngành với ý thức: Nếu ai trình Đề án thành lập tờ Tuần báo của ngành LĐ-TB&XH được Bộ duyệt y thì sẽ giao làm Tổng biên tập. Ngày 24/8, Báo chính thức làm Lễ ra mắt tại Thủ đô Hà Nội và đúng ngày khai sinh 25/8, Báo làm Lễ ra mắt rất trọng thị tại Dinh hợp nhất, TP. Hiểu rõ khả năng và máu nóng của tôi, chính anh Lê Văn Minh đã khích lệ, cổ vũ tôi xây dựng “Đ ề án thành l ập t ờ Tu ần báo” của ngành LĐ-TB&XH.
Hồ Chí Minh… Khi “ngựa đã thắng cương”, không còn cách nào khác là anh Trịnh Tố Tâm phải “cầu cứu” Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp và Thượng tướng Nguyễn Nam Khánh – Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND. Ban biên tập đầu tiên của Báo có Anh hùng Trịnh Tố Tâm, anh Kim Quốc Hoa và tôi đều xuất thân từ quân ngũ. Bởi khi đó tôi mới được tăng cường cho Miền Nam, lại đã được cấp đất và nhập hộ khẩu vào TP.
Nhưng rất may – có thể nói là rất may mắn – đúng ngày 1/1/1993, Anh hùng Trịnh Tố Tâm (bí thơ Trung ương Đoàn) được Chính phủ điều động về làm Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH.
Ông Nguyễn Thắng vốn là người thầy dìu dắt tôi ở báo Quân đội dân chúng. Ý tưởng xuất bản 1 tờ Tuần báo của ông đã được phổ biến, truyền đạt trong lãnh đạo và toàn cơ quan Bộ.
Lãnh đạo Bộ đã quyết định điều động tôi, Phó Tổng biên tập đảm nhiệm Cơ quan đại diện Miền Nam tại TP. Hồ Chí Minh. L ớp cán b ộ phóng viên hi ện nay c ủa báo đa ph ần r ất tr ẻ và ch ư a bi ết nhi ều v ề l ịch s ử ra đ ời c ủa t ờ báo.
Nhà báo Nguy ễn Ng ọc Niên – nguyên T ổng biên t ập Báo Lao đ ộng & Xã h ội (hi ện là T ổng biên t ập báo Nhà báo & Công lu ận) T Ừ M ỘT S Ứ M ỆNH L ỊCH S Ử + P.
Ông đề nghị tôi biểu đạt thật chi tiết, tường tận về tính khả thi của Đề án. Tờ cần lao & tầng lớp ra đời là sự kiện rất có ý nghĩa, đánh dấu sự hiện diện của một khuân mặt mới trong đội hình báo chí nước nhà, đồng thời là Cơ quan ngôn luận hữu hiệu của Bộ, Ngành Lao động – Thương binh và từng lớp… + PV: Có m ột chi ti ết mà các “công dân” c ủa Báo Lao đ ộng & Xã h ội và không ít ng ười th ực s ự quan hoài đã băn khoăn nh ư ng không ph ải ai cũng tìm ra câu tr ả l ời xác đáng.
Sau đúng 3 năm tờ báo ra đời và phát triển, năm 1996 anh Trịnh Tố Tâm được bầu làm Bí thư Đảng ủy khối kinh tế Trung ương nên thôi việc kiêm nhiệm TBT của Báo LĐ&XH. Đích thân ông đã khuyến khích, khích lệ một số cán bộ trong cơ quan xây dựng Đề án thành lập tờ báo của ngành. Như chúng ta đã biết, Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam là Đại hội đánh dấu bước ngoặt lịch sử - Đại hội khởi đầu của sự nghiệp đổi mới sơn hà.
(Khi thành lập tờ báo anh Kim Quốc Hoa được bổ dụng làm Phó TBT đảm nhiệm Tòa soạn tại Hà Nội). Và chung cục, đích thân Bộ trưởng Trần Đình Hoan lại phải thân chinh đến gặp lãnh đạo Tổng cục Chính trị - Thủ trưởng Tổng cục lúc đó là Thượng tướng Lê Khả Phiêu – để xin cho tôi được chuyển ngành về Bộ LĐ-TB&XH… chẳng thể nói hết một khối lượng công việc chồng chất và gay cấn trong cái khoảng thời gian ngắn ngủi mấy tháng trời của thời kỳ ấy.
Và cuối năm 1992, tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 1993 của ngành LĐ-TB&XH, một nội dung mới được chính thức đưa vào quyết nghị: Năm 1993 xuất bản tờ Tuần báo của ngành! Đ ẾN VI ỆC CH ỌN NGÀY KHAI SINH C ỦA T Ờ BÁO + P.
Sau khi thuyết phục được anh Tâm, chúng tôi tức thì trình Phương án lên Bộ trưởng Trần Đình Hoan. V: 20 năm trôi qua, nhi ều th ế h ệ làm báo đã tr ưởng thành t ừ báo LĐ&XH, đã v ề h ư u ho ặc chuy ển công tác.
Bộ trưởng Trần Đình Hoan vốn là một nhà khoa học. Anh Lê Văn Minh tức thì trình Đề án của tôi lên Bộ Trưởng Trần Đình Hoan.
Cũng khoảng thời gian từ tháng 2 – 5/1993 là khoảng thời kì tôi – dưới danh tức là Thư ký riêng của đồng chí Thứ trưởng Trịnh Tố Tâm – đi lại như con thoi giữa HN và TP. Vào thời kỳ chuyển đổi cơ chế, Bộ Lao động đã được hợp nhất với Bộ Thương binh và từng lớp thành Bộ LĐ-TB&XH. Nhưng tất thảy những gieo neo, vất vả ấy đã tan biến hết chỉ sau 2 tháng được lãnh đạo Bộ chính thức giao nhiệm vụ.
Sau khi nước nhà thống nhất, Bộ Thương binh – từng lớp đã ra đời do Thượng tướng Song Hào – Bí thư Trung ương Đảng giả vờ trưởng. Lãnh đạo Bộ yêu cầu phải chọn được một người có đủ uy tín để phụ trách vai trò là Tổng biên tập – Thời ấy, để đảm nhiệm vai trò Tổng biên tập thì tôi lúc đó còn quá trẻ (35 tuổi), lại chưa có đầy đủ kiến thức chuyên ngành nên được chỉ định làm Phó TBT, có nhiệm vụ thực thi Đề án.
Còn Nguyễn Ngọc Hiếu vốn là giảng viên dạy văn của Trường Đại học Cần Thơ nhưng có năng lực về kinh dinh báo chí, người bấy lâu đã thẳng tắp cộng tác chặt chẽ với tôi (khi thành lập tờ báo đã được bổ nhiệm làm Phó Trưởng Cơ quan đại diện miền Nam).
Chúng ta ph ải coi chính sách đ ối v ới ng ười có công nh ư m ột món n ợ, mà n ợ thì ph ải tr ả, l ờ đi thì l ịch s ử không bao gi ờ cho phép”… Với những trăn trở như thế, từ việc nghiên cứu lý luận đến đúc kết thực tế – trong những năm đầu của thời kỳ đổi mới –với trọng trách là Tư lệnh của ngành, hàng loạt chính sách mới đã ra đời và mau chóng đi vào cuộc sống
Tôi thắc thỏm trở về TP. Sau khi chăm chú lắng tai và chất vấn tôi từng điểm, cuối buổi làm việc Bộ trưởng kết luận ngay: Cậu hãy cùng với anh em Vụ Tổ chức cán bộ khôn cùng khẩn trương hoàn thiện Đề án để kiên tâm trong năm 1993 phải xuất bản được tờ Tuần báo của ngành! Ngay sau đó tôi đã gửi Đề án và thông tin kết luận của Bộ trưởng Trần Đình Hoan tới thầy Hà Minh Đức (Chủ nhiệm Khoa Báo chí của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội) và được thầy Hà Minh Đức vô cùng động viên, ngợi khen.
Trước đó, đêm 21/8/1993, số báo trước hết đã được in ấn xong tại TP. Hồ Chí Minh về Hà Nội ăn Tết. M ột là: Phải trình được phương án nhân sự được Bộ duyệt. Anh Kim Quốc Hoa và tôi tức thì tới gặp anh Trịnh Tố Tâm trước ngày anh nhận quyết định để thuyết phục anh Tâm đảm đương kiêm nhiệm trọng trách này. Lúc đó Bộ mới chỉ có một tờ Tạp chí chuyên sâu về công tác nghiên cứu nên không thể phổ quát được sâu rộng các mặt công tác của ngành.
Vi ệc ta làm chính sách ch ậm không ph ải vì quá nghèo. # Việt Nam, làm ngày thành l ập. Đúng ngày 21/6/1993, B ộ tr ưởng Tr ần Đình Hoan chính th ức giao nhi ệm v ụ cho Ban Biên t ập Báo Lđ&XH chu ẩn b ị xu ất b ản S ố đ ầu tiên Trở lại việc cội nguồn ra đời tờ báo của ngành LĐ-TB&XH. Trong bối cảnh như nêu trên, Bộ trưởng Trần Đình Hoan đã đau đáu ôm sự cấp thiết phải ra đời một tờ báo của ngành để làm công cụ tuyên truyền đường lối, chủ trương, hoạch định chính sách và tiếp thu phản hồi từ thực tế cuộc sống để chính sách được hoạch định ngày càng thêm hoàn thiện.
Thời kỳ này, sau sự kiện Đông Âu sụp đổ, Ban bí thơ đã ban hành một chỉ thị mới “V ề tăng c ường công tác lãnh đ ạo, qu ản lý báo chí” nên việc xin phép xuất bản một tờ báo mới đòi hỏi khôn xiết phải dày công.
Hai đồng chí cán bộ của Vụ Tổ chức – cán bộ là anh Nguyễn Hữu Đường và anh Nguyễn Văn Được được Bộ trưởng phân công chuyên trách thúc đẩy công việc này… Sau buổi làm việc ấy, vào một ngày đầu tháng 11 năm 1992, trong một chuyến công tác ở phía Nam, Bộ trưởng Trần Đình Hoan đã cho Thư ký là anh Bình mời tôi đến Văn phòng 2 của Bộ tại TP.
Hai là: Phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép xuất bản một tờ báo mới. Với ý chí quyết tâm, sự đam mê và khao khát chinh phục lĩnh vực mới, trong tôi lúc đó chứa chan niềm tin. Trong cuộc chuyện trò tại nhà riêng của anh Lê Văn Minh – Tổng biên tập Tạp chí LĐ&XH (sau này cũng có thời kì 5 năm làm Tổng Biên tập Báo cần lao & tầng lớp) – anh Minh đã truyền đạt với tôi quờ quạng ý thức, ý tưởng, mong muốn của Bộ trưởng Trần Đình Hoan về việc ôm ra đời tờ Tuần báo.
Thu Hằng (thực hành). Sự hiệp tác của tôi với tùng san LĐ&XH càng ngày càng gắn bó hơn. Hồ Chí Minh để ông nghe tôi diễn tả kỹ thêm về Đề án. Đầu năm 1990, tôi chính thức được Tổng Biên tập Báo QĐND điều động vào thường trú tại Cơ quan đại diện phía Nam của Báo Quân đội tại TP. Ông là một vị lãnh đạo trưởng thành từ rất trẻ nên có một tầm nhìn khôn cùng phóng khoáng và đặc biệt có niềm tin vào lớp cán bộ trẻ.
Chỉ nội việc chăm lo chính sách thời hậu chiến, tôi vẫn còn nhớ như in có lần ông đã dốc bầu tâm huyết với chúng tôi rằng: “Trong l ịch s ử c ủa đ ất n ước, sau m ỗi cu ộc chi ến tranh, tiên sư ta không bao gi ờ làm ch ậm nh ư th ế này.
Đến ngày 21/6/1993 – đúng ngày Báo chí cách mệnh Việt Nam – Bộ trưởng Trần Đình Hoan đã triệu tập họp với BBT và một số cán bộ mấu chốt, chính thức giao nhiệm vụ xuất bản tờ Tuần báo của Bộ cần lao – Thương binh & từng lớp. Cũng cần phải nói rõ thêm, trong quá trình hoàn thiện Đề án và chuẩn bị ra đời tờ báo, có 2 người tôi chẳng thể không nhắc đến đó là anh Kim Quốc Hoa và Nguyễn Ngọc Hiếu đã luôn kề vai sát cánh cùng tôi.
Khó có thể diễn đạt hết được niềm hạnh phúc của chúng tôi, những người trực tiếp thực hiện Đề án và cả những người đã hết sức tâm huyết vun đắp cho sự ra đời của tờ báo.
Đó là vào cuối tháng 7, đầu tháng 8 năm 1993, mọi tiến trình chuẩn bị cho sự ra đời của Báo đã hoàn tất. Đầu tiên về nhân sự. Thí dụ như Chương trình canh tân lương bổng – tiền công; quyết nghị 120 về giải quyết việc làm khi chuyển đổi từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường; Nghị định 176 về giải quyết cần lao trong doanh nghiệp quốc doanh; Bộ Luật Lao động đầu tiên của nước CHXHCN Việt Nam; Pháp lệnh Người có công; Pháp lệnh cùi danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; chính sách chăm sóc thương binh và gia đình liệt sĩ… Đó là những dấu ấn quan yếu trong công tác quản lý Nhà nước của ngành LĐ-TB&XH ở thời kỳ đổi mới.
BBT gồm 4 người: TBT Trịnh Tố Tâm; Phó TBT gánh vác Cơ quan đại diện phía Nam Nguyễn Ngọc Niên; Phó TBT đảm trách tài chính Lê Văn Minh; Phó TBT cáng đáng tòa soạn Hà Nội Kim Quốc Hoa… Trong quá trình chuẩn bị cho sự ra đời của tờ báo, lại một cảnh huống mới xuất hiện, đó là việc Đơn xin chuyển ngành của tôi đã không được Tổng biên tập Báo QĐND bằng lòng.
Và rốt cục mọi việc đã được khai thông. Khi Bộ Văn hóa và Thông tin sáp nhập ông làm Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí, Bộ VH-TT. B ộ tr ưởng Tr ần Đình Hoan ký Quy ết đ ịnh Thành l ập "Qu ỹ Đ ền ơ n đáp nghĩa" ngày 31/8/1993. Nhận được lịch báo của anh Lê Văn Minh, tôi ngay tức thì bay ra Hà Nội.
Thời kỳ ấy, giang san cực kỳ khó khăn, có nhiều vấn đề khôn cùng cần kíp, đơn cử như sự đòi hỏi phải cách tân chế độ tiền lương sau thất bại của cuộc cải cách Giá – Lương – Tiền năm 1985; Hay những vấn đề rất can hệ của nhà nước như chính sách đối với thương binh – liệt sĩ, người có công với cách mạng… trong thời hậu chiến.
Về việc này, đích thân Bộ trưởng Trần Đình Hoan đã phải trực tiếp “giải mã” với đồng Trưởng ban Tư tưởng – văn hóa Trung ương là Hà Đăng và Thái Ninh, Bộ trưởng Bộ VH – TT Trần Hoàn và Bộ trưởng – Trưởng Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ Phan Ngọc Tường. Ở Trung ương Đoàn anh Trịnh Tố Tâm vốn đảm đương khối Tư tưởng – Báo chí và là một người lẫy lừng danh tiếng
Đó là 2 người đã góp nhiều công sức cùng tôi trong buổi sơ khai… Đặc biệt, người có công lao nhiều nhất- với vai trò là cố vấn- đã tương trợ đắc lực cho tôi từ việc soạn thảo Đề án cho tới việc tiến hành các thủ tục pháp lý để chóng vánh có được giấy phép xuất bản tờ báo, đó là ông Nguyễn Thắng – Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí, Bộ Văn hóa - Thông tin.
Sau này ông chuyển ngành và làm trợ lý cho Bộ trưởng Thông tin Trần Hoàn. V: S ự kh ởi đ ầu cũng th ật kỳ công và đ ầy tâm huy ết. Bộ trưởng Trần Đình Hoan đã ưng một cách đầy thuyết phục. Giờ là lúc phải chọn cho Báo một thời khắc đẹp để làm ngày chào đời.
Xin ông vui lòng cho bi ết c ụ th ể h ơ n v ề quá trình bi ến Đ ề án thành hi ện th ực? - Nhà báo Nguy ễn Ng ọc Niên: Để ra đời được một tờ báo mới, quả thực phải giải quyết cả một “núi công việc” không hề đơn giản.
Đó là vì sao nh ững ng ười đ ặt n ền móng cho s ự ra đ ời c ủa t ờ báo l ại ch ọn ngày 25/8 là ngày khai sinh? - Nhà báo Nguy ễn Ng ọc Niên: Sau đúng 20 năm, đây là lần trước tiên tôi chính thức hé lộ và công bố câu chuyện hậu đài của cái ngày ý nghĩa này.
Ngày 1/10/1992, Đề án “Thành l ập t ờ Tu ần báo c ủa ngành LĐ-TB&XH” đã chính thức được hoàn thiện. Đã có nhiều phương án được trình. Ở môi trường này, tôi đã được tắm mình trong bầu không khí đổi mới của đời sống báo chí ở một tỉnh thành năng động trong thời kỳ đầu thập kỷ 1990.
+ Xin c ảm ơ n nhà báo Nguy ễn Ng ọc Niên đã dành cho chúng tôi cu ộc trò chuy ện thú v ị này. Đúng ngày 25/8/1993, chỉ sau một thời gian ngắn khẩn trương tổ chức vận hành, số báo đầu tiên chính thức đã ra đời và được phát hành rộng rãi trên toàn quốc.
Lần trước tiên được tiếp, ông đã gieo ngay vào lòng tôi một niềm tin vững chãi. Việc Tổng biên tập Báo QĐND chẳng thể “vui vẻ” cho tôi chuyển ngành hoàn toàn có lý. Hồ Chí Minh và ngày 23/8 được chở máy bay ra Hà Nội. Vấn đề thứ 2 là xin cấp Giấy phép hoạt động. Nói về sự ra đời của Báo LĐ&XH, điều đầu tiên phải nhắc tới đó là Bộ Trưởng Trần Đình Hoan – người đã có ý tưởng và là hồn dẫn dắt sự ra đời của một tờ báo ngành trong thời kỳ đổi mới.
Hồ Chí Minh đợi chờ. HCM để giải quyết mọi thủ tục như xin cấp giấy phép, thành lập BBT lâm thời, phương án tài chính, hội sở, rồi thành lập các cơ quan đại diện… Ngày 7/6/1993, Bộ trưởng Trần Đình Hoan đã chính thức ký Quyết định thành lập Báo cần lao & từng lớp.
Với trọng trách này, vị Bộ trưởng đầy tâm huyết phải đối đầu với hàng loạt thách thức của buổi giao thời: Sự chuyển đổi chính sách từ cơ chế cũ sang cơ chế mới. Anh Kim Quốc Hoa lúc đó là Q. Với lĩnh vực được cắt cử tôi đã hiệp tác chặt với tờ tùng san Lao động & tầng lớp (Tờ tập san lý luận của Bộ).
Vào một ngày trung tuần tháng 10 năm 1992, sau những ngày hồi hộp chờ đợi sự phản hồi, Bộ trưởng Trần Đình Hoan đã chính thức xếp lịch để nghe tôi thuyết trình về Đề án. Về quá trình này, tôi chỉ xin đề cập đến 2 vấn đề “cốt tử” ban đầu. Với chức năng quản lý Nhà nước về các lĩnh vực: cần lao – việc làm, tiền công – lương bổng, chính sách tầng lớp thời hậu chiến… cho nên cần lao và tầng lớp đã đích thực trở nên “hai đ ại v ấn đ ề” trọng yếu của nhà nước hiện tại cũng như lâu dài.
Là ng ười đ ặt n ền móng cho s ự ra đ ời c ủa báo, ông có th ể cho bi ết Báo LĐ&XH đã ra đ ời trong b ối c ảnh nh ư th ế nào? - Nhà báo Nguy ễn Ng ọc Niên: trước tiên có thể nói, Bộ LĐ-TB&XH là một Bộ lớn của Chính phủ, có trọng trách rất nặng nề, đặc biệt là trong cảnh ngộ của một giang san vừa qua những năm tháng miên man của chiến tranh.
Do đã nghiên cứu rất kỹ về chức năng, nhiệm vụ của Bộ LĐ-TB&XH cũng như đời sống báo chí thời kỳ đó nên hết thảy những câu hỏi đặt ra hầu như tôi đều “ghi được điểm” trước Bộ trưởng.
Vốn là phóng viên quân sự, tôi được phân công chuyên trách lĩnh vực chính sách hậu phương quân đội – tức là mảng chính sách thời hậu chiến. TBT báo tuổi xanh Thủ Đô. Đề án tôi trình lên Bộ trưởng đã được ông chỉ đạo vụ Tổ chức – cán bộ khai triển lấy quan điểm và tiến hành các phương án chuẩn bị cho sự ra đời của tờ Tuần báo. Sau cái Tết năm 1992, từ Hà Nội trở lại Sài Gòn, tôi đã dành bít tất tâm sức cho việc nghiên cứu, thực hành và soạn thảo Đề án xuất bản tờ Tuần báo này.
HCM. Sáng kiến này tức tốc nhận được sự ủng hộ của Lãnh đạo Bộ. Để lưu giữ một kỷ niệm đẹp đẽ và hào hùng, tôi đã trình phương án lên Bộ trưởng Trần Đình Hoan và Thứ trưởng Trịnh Tố Tâm cho phép ch ọn ngày 25/8 – ngày sinh c ủa Đ ại t ướng Võ Nguyên Giáp – Người anh cả của Quân đội quần chúng.
Năm 1989 – sau Đại hội VI – Thứ trưởng Trần Đình Hoan được trao trọng trách ra cái điều trưởng Bộ LĐ-TB&XH – khi ấy ông vừa tròn 50 tuổi – tuy chưa phải là Ủy viên Trung ương (Tại Đại hội VII năm 1991 ông mới được bầu vào BCH Trung ương Đảng).
